{"id":2455,"date":"2026-01-24T14:28:00","date_gmt":"2026-01-24T13:28:00","guid":{"rendered":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/?p=2455"},"modified":"2026-03-02T09:00:05","modified_gmt":"2026-03-02T08:00:05","slug":"h-jak-himba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/?p=2455","title":{"rendered":"H jak Himba"},"content":{"rendered":"\n

– Zanim wejdziemy do wioski pozw\u00f3lcie, \u017ce wyja\u015bni\u0119 jak jest zbudowana – przewodnik, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 si\u0119 jako George, kl\u0119ka przy ziemi. Chwyta blisko le\u017c\u0105cy patyk i rysuje nim na ziemi ko\u0142o. Podekscytowanie, \u017ce za moment wejdziemy do \u015brodka sprawia, \u017ce serca bij\u0105 nam mocniej. Ale musimy by\u0107 cierpliwi i przestrzega\u0107 regu\u0142 pozwalaj\u0105c przewodnikowi stopniowo ods\u0142oni\u0107 przed nami \u015bwiat koczowniczego plemienia Himba.
– To jest zewn\u0119trzne ogrodzenie. Granica wioski – skomplikowana pl\u0105tanina ga\u0142\u0119zi i patyk\u00f3w mo\u017ce nie jest monumentalna, ale sprawia solidne wra\u017cenie – Prowadz\u0105 do niej cztery bramy. Ka\u017cda ma inne przeznaczenie.
Unosi na moment g\u0142ow\u0119 i wskazuje wej\u015bcie znajduj\u0105ce si\u0119 bezpo\u015brednio za nim.
– To brama dla go\u015bci. Wszystkich odwiedzaj\u0105cych wiosk\u0119. Kolejna brama – przesuwa patyk po narysowanym okr\u0119gu o dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t stopni – to brama wody. Niedaleko za wiosk\u0105, na wzg\u00f3rzu bije \u017ar\u00f3d\u0142o. To miejsce sk\u0105d czerpiemy wod\u0119.
– Kolejna brama – przesuwa patyk o kolejne dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t stopni – to brama u\u017cywana podczas specjalnych ceremonii, g\u0142\u00f3wnie wesel i poch\u00f3wk\u00f3w. A ostatnia brama to brama og\u00f3lna. Przy okazji prowadz\u0105ca do naszego ogrodu – patykiem wskazuje kierunek za swoimi plecami.
Wewn\u0105trz du\u017cego ko\u0142a rysuje mniejsze.
– Wewn\u0119trzne ogrodzenie (craal) przeznaczone jest dla zwierz\u0105t. S\u0105 dla nas niezwykle cenne dlatego musimy je chroni\u0107 przed tymi, kt\u00f3rzy na nie czyhaj\u0105. G\u0142\u00f3wnie przed szakalami, hienami i lampartami.
Ogrodzenie dor\u00f3wnuje wysoko\u015bci\u0105 doros\u0142emu m\u0119\u017cczy\u017anie. By\u0107 mo\u017ce zatrzyma hien\u0119, albo szakala. Jednak, czy b\u0119dzie przeszkod\u0105 dla lamparta, kt\u00f3ry potrafi swoj\u0105 ofiar\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107 na drzewo, tu Kud\u0142ata ma w\u0105tpliwo\u015bci. Jednak nie \u015bmie przerywa\u0107 opowiadania.
– Pomi\u0119dzy tymi ogrodzeniami znajduj\u0105 si\u0119 chaty – George kolejno rysuje ma\u0142e k\u00f3\u0142ka wok\u00f3\u0142 wioski. Jedno k\u00f3\u0142ko jest minimalnie wi\u0119ksze od pozosta\u0142ych – To chata wodza (chief<\/em>) i pierwszej damy (first lady<\/em>).
– Pierwszej damy? – Kud\u0142atej wydaje si\u0119, \u017ce si\u0119 przes\u0142ysza\u0142a.
– Tak, pierwszej \u017cony wodza. W naszej kulturze m\u0119\u017cczyzna mo\u017ce mie\u0107 wiele \u017con. O ile go na to oczywi\u015bcie sta\u0107 – szybko dodaje z u\u015bmiechem.
– Mi\u0119dzy chat\u0105 wodz\u0105 a craalem<\/em> p\u0142onie \u015bwi\u0119ty ogie\u0144. Ogie\u0144, kt\u00f3ry wiecznie p\u0142onie. Przy \u015bwi\u0119tym ogniu maj\u0105 miejsce wszystkie wa\u017cne ceremonie. \u015aluby i pogrzeby. A tak\u017ce ub\u00f3j zwierz\u0105t. Obcy nie mog\u0105 przekracza\u0107 linii mi\u0119dzy \u015bwi\u0119tym ogniem a chat\u0105 bez zgody mieszka\u0144c\u00f3w.
– Zapraszam do \u015brodka.
Ostro\u017cnie przekraczamy granic\u0119 wioski rozgl\u0105daj\u0105c si\u0119. Dw\u00f3jka ma\u0142ych, ca\u0142kowicie nagich dzieci przystaje i przygl\u0105da nam si\u0119 r\u00f3wnie ciekawie, co my im. Za nimi stoi dziewczynka oparta o drzewo. Ma nieprawdopodobnie d\u0142ugie nogi, a szczup\u0142a figura przywodzi na my\u015bl ga\u0142\u0105zk\u0119. Jej cia\u0142o nie zdecydowa\u0142o si\u0119 jeszcze przybra\u0107 \u017cadnych kr\u0105g\u0142o\u015bci. G\u0142ow\u0119 pochyla nisko zerkaj\u0105c zza dw\u00f3ch warkoczyk\u00f3w skierowanych wprz\u00f3d. Szyja ozdobiona jest kilkoma naszyjnikami. Na biodrach fantazyjna sp\u00f3dniczk\u0105 z br\u0105zowej sk\u00f3ry. Kr\u00f3tsza z przodu, d\u0142u\u017csza z ty\u0142u. Ekstremalnie w\u0105ska talia dodatkowo podkre\u015blona jasnym paskiem z wzorkami.

Podchodzimy do pierwszej chaty. \u017b\u00f3\u0142ta, lekko sp\u0119kana lepianka ma kulisty i jednocze\u015bnie sto\u017ckowaty kszta\u0142t. Prowadzi do niej zaokr\u0105glone wej\u015bcie przed\u0142u\u017cone kr\u00f3tkim korytarzem. Korytarz jest w\u0119\u017cszy ni\u017c samo wej\u015bcie. Odpowiada mniej wi\u0119cej szeroko\u015bci ramion doros\u0142ego cz\u0142owieka. Widok do \u015brodka zas\u0142aniaj\u0105 metalowe drzwi.
– Tradycyjnie stawiaj\u0105c chat\u0119 wykorzystuje si\u0119 drzewa mopane – tu George si\u0119ga d\u0142oni\u0105 i zrywa z pobliskiego drzewa li\u015b\u0107. Jego dwa po\u0142\u0105czone p\u0142atki przypominaj\u0105 kszta\u0142tem motyla – Maj\u0105c gotowy szkielet mo\u017cna zaj\u0105\u0107 si\u0119 tynkowaniem. Z pewno\u015bci\u0105 widzieli\u015bcie w okolicy termity i ich termitiery.
Kud\u0142ata przypomina sobie falistyczne kszta\u0142ty mijane przy drodze. Szeroka podstawa, stopniowo zw\u0119\u017caj\u0105ce si\u0119 ku g\u00f3rze, czasem proste, czasem figlarnie zgi\u0119te. Sta\u0142y samotnie, albo okala\u0142y pienie drzew. Niekt\u00f3re mia\u0142y nawet trzy metry wysoko\u015bci. Pocz\u0105tkowo za\u0142o\u017cy\u0142a, \u017ce to „dzie\u0142a sztuki” ulepione z mokrej gliny, taki ekwiwalent ba\u0142wana. My\u015bl, \u017ce zosta\u0142y stworzone przez kuzyn\u00f3w mr\u00f3wek nadesz\u0142a dopiero, gdy przesta\u0142a si\u0119 rumieni\u0107 …
– Himba wykorzystuj\u0105 budulec, z kt\u00f3rego termity tworz\u0105 swoje kopce \u0142\u0105cz\u0105c je z wyschni\u0119tym krowim \u0142ajnem i wod\u0105. Tak przygotowan\u0105 mieszank\u0105 oblepiaj\u0105 ca\u0142\u0105 chat\u0119.
Kud\u0142ata bez zastanowienia przyk\u0142ada nos do chaty zaci\u0105gaj\u0105c si\u0119. Najpierw delikatnie, potem mocniej.
– W og\u00f3le nie \u015bmierdzi – zauwa\u017ca z zaskoczeniem.
George odpowiada \u015bmiechem:
– To prawda.
– A te sp\u0119kania nie przeszkadzaj\u0105?
– Nie s\u0105 po\u017c\u0105dane. Mog\u0105 przez nie wej\u015b\u0107 insekty, skorpiony a nawet w\u0119\u017ce. Chaty s\u0142u\u017c\u0105 przede wszystkim do spania, wi\u0119c wszelkie otwory nale\u017cy na bie\u017c\u0105co zalepia\u0107. Albo wieczorem mo\u017cna dodatkowo w \u015brodku zapali\u0107 ognisko aby dymem przegoni\u0107 niechcianych go\u015bci.
– Jak to ognisko? Przecie\u017c chatka nie ma ani komina ani nawet okna!
– Tylko ma\u0142e ognisko – uspokaja przewodnik i znowu si\u0119 \u015bmieje. Nasze uwagi i zaskoczenie traktuje jak \u017carty.
– Czasem dach chaty dodatkowo pokrywa si\u0119 s\u0142om\u0105. Dzi\u0119ki temu w upalne dni – takie jak dzi\u015b – w \u015brodku jest ch\u0142odniej. W\u00f3wczas wok\u00f3\u0142 chaty trzeba dodatkowo zbudowa\u0107 p\u0142ot. Bez niego zwierz\u0119ta b\u0119d\u0105 skuba\u0107 z\u017ab\u0142a i zniszcz\u0105 dach.<\/p>\n\n\n\n

W cieniu drzewa siedz\u0105 trzy kobiety. Jedna w ramionach trzyma ma\u0142e dziecko. W\u0142osy zebrane w w\u0105skie kosmyki pokryte s\u0105 pomara\u0144czow\u0105 glin\u0105. Na ko\u0144c\u00f3wkach puszyste, czarne p\u0119dzelki. Ca\u0142o\u015b\u0107 wygl\u0105da jak zdobna korona.
– Huenda<\/em>! – witamy si\u0119 k\u0142aniaj\u0105c lekko. S\u0142o\u0144ce rozpocz\u0119\u0142o ju\u017c podr\u00f3\u017c w kierunku zachodnim, wi\u0119c „dobry wiecz\u00f3r” jest jak najbardziej na miejscu. Rano powiedzieliby\u015bmy „Moro<\/em>„, a po po\u0142udniu „Mebaha<\/em>„.
Odpowiadaj\u0105 nam tym samym s\u0142owem powt\u00f3rzonym wielokrotnie.
– Czy na podstawie stroju mo\u017cna pozna\u0107, czy kobieta jest zam\u0119\u017cna?
– Obecnie ju\u017c nie. Trzeba zapyta\u0107 – przewodnik u\u015bmiecha si\u0119 figlarnie – Ale mo\u017cna pozna\u0107 ile maj\u0105 dzieci.
Kud\u0142ata lustruje sylwetki kobiet w poszukiwaniu czego\u015b, co mog\u0142oby oznacza\u0107 cyfry. Po chwili poddaje si\u0119 i patrzy wyczekuj\u0105co na George\u2019a.
– Widzicie bransoletki na nogach? – metalowe k\u00f3\u0142ka w kilkunastu r\u00f3wnych rz\u0105dkach okalaj\u0105 zgrabne \u0142ydki. W\u0119\u017csze przy kostce, stopniowo rozszerzaj\u0105 si\u0119 ku g\u00f3rze. Sk\u00f3rzany, pionowy pasek \u0142\u0105czy pierwszy rz\u0105d k\u00f3\u0142ek z ostatnim.
– Jeden pasek oznacza, \u017ce kobieta ma zero, jedno, albo dw\u00f3jk\u0119 dzieci.
– Aha, czyli to taka nieoczywista informacja, raczej forma zagadki?
– Niejako tak. Dwa paski oznaczaj\u0105, \u017ce ma tr\u00f3jk\u0119 lub wi\u0119cej dzieci – ko\u0144czy George naci\u0105gaj\u0105c czapk\u0119 mocniej na czo\u0142o. Jest ju\u017c po szesnastej. S\u0142o\u0144ce rozpocz\u0119\u0142o ju\u017c podr\u00f3\u017c ku zachodowi. Drzewa zapewniaj\u0105 wi\u0119cej cienia. Jednak promienie nadal o\u015blepiaj\u0105.
– A co mo\u017cna wydedukowa\u0107 z fryzury? – Kud\u0142ata pragnie zweryfikowa\u0107 informacje zebrane w wiosce, w kt\u00f3rej byli dzie\u0144 wcze\u015bniej.
– Ma\u0142e dzieci nosz\u0105 kr\u00f3tkie w\u0142osy. Nawet bardzo kr\u00f3tkie. Mniej wi\u0119cej w wieku lat siedmiu zaczynaj\u0105 je zapuszcza\u0107 i zaplata\u0107 warkoczyki. Dziewcz\u0119ta kieruj\u0105 je do przodu, a ch\u0142opcy do ty\u0142u. Gdy dziewczynka dostaje pierwszy okres, oznacza to, \u017ce sta\u0142a si\u0119 ju\u017c kobiet\u0105. Ma to swoje odwzorowanie r\u00f3wnie\u017c we fryzurze. To jest moment w kt\u00f3rym warkoczyki zast\u0119powane s\u0105 fryzur\u0105, kt\u00f3r\u0105 widzicie u tych kobiet.
– Jej przygotowanie wygl\u0105da na bardzo pracoch\u0142onn\u0105. Jak du\u017co czasu potrzeba by uzyska\u0107 taki efekt?
George potrzebuje konsultacji z mieszkank\u0105 wioski by odpowiedzie\u0107 na to pytanie. Wymiana zda\u0144 chwil\u0119 trwa.
– Oko\u0142o 2-3 dni.
Liczba kosmyk\u00f3w zdecydowanie przekracza kilkadziesi\u0105t. A ka\u017cdy wymaga doczepienia czarnego p\u0119dzelka i uformowania pomara\u0144czowej glinki.
– A jak cz\u0119sto trzeba zabieg powtarza\u0107?
– \u015arednio co 3-4 tygodnie.
Trzeba po\u015bwi\u0119ci\u0107 sporo czasu by by\u0107 pi\u0119kn\u0105 i zadban\u0105.
\u2060- A wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce farbowanie siwych w\u0142os\u00f3w d\u0142ugo trwa – my\u015bl przebiega przez kud\u0142at\u0105 g\u0142ow\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n


Id\u0105c dalej mija nas kobieta, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie wysz\u0142a z chaty. Georga wita si\u0119 z ni\u0105. Wymieniaj\u0105 kilka zda\u0144 kl\u0105skaj\u0105c. Na jej naszyjnikach trudno szuka\u0107 barw. Praktycznie zlewaj\u0105 si\u0119 z kolorem jej sk\u00f3ry.
– Te naszyjniki oznaczaj\u0105 \u017ca\u0142ob\u0119 – t\u0142umaczy przewodnik – b\u0119dzie je nosi\u0142a przez ca\u0142y okres jej trwania. Po jej zako\u0144czeniu wr\u00f3c\u0105 kolory.
– A ile trwa \u017ca\u0142oba?
– To zale\u017cy od osoby i czasu, kt\u00f3ry potrzebuje. Czasem rok. Czasem dwa. A zdarza si\u0119, \u017ce i trzy. Na zako\u0144czenie \u017ca\u0142oby urz\u0105dza si\u0119 specjaln\u0105 ceremoni\u0119, podczas kt\u00f3rej wspomina si\u0119 zmar\u0142ego, a potem odwiedza si\u0119 jego gr\u00f3b.
– Czyli cia\u0142a zmar\u0142ych chowa si\u0119 w ziemi? Na cmentarzu?
– Tak. Przy czym ka\u017cda rodzina na sw\u00f3j. Nie ma wsp\u00f3lnego cmentarza dla wszystkich. Zmar\u0142ych jednej rodziny chowa si\u0119 zawsze obok siebie.
– A gdyby jaki\u015b ch\u0142onek rodziny wyjecha\u0142 i tam umar\u0142?
– To trzeba jego cia\u0142o przetransportowa\u0107 tam, gdzie s\u0105 jego przodkowie.
– Nawet jakby wyjecha\u0142 naprawd\u0119 daleko?
– Nawet jakby wyjecha\u0142 do Europy.
Nam si\u0119 wydaje, \u017ce Afryka jest daleko. A tymczasem dla innych ko\u0144cem \u015bwiata mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107 Europa.

Pod kolejnym drzewem stanowisko ma lokalny rzemie\u015blnik i kowal jednocze\u015bnie. M\u0119\u017cczyzna tnie zwyk\u0142y metalowy drut na bardzo kr\u00f3tkie kawa\u0142ki. Ka\u017cdemu kawa\u0142kowi za pomoc\u0105 dw\u00f3ch kamieni nadaje kszta\u0142t wzgl\u0119dnego k\u00f3\u0142ka. Nast\u0119pnie nadziewa go na ostro zako\u0144czony kij i d\u0142ugo poleruje. Post\u0119puje tak z ka\u017cdym k\u00f3\u0142kiem. Maj\u0105c ich odpowiednio du\u017co kolejna kobieta b\u0119dzie mog\u0142a nosi\u0107 bransoletki-zagadki. <\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n



Dalej m\u0119\u017cczyzna rozpali\u0142 ognisko. Siedzi na drewnianym sto\u0142ku. Biodra przepasane kozi\u0105 sk\u00f3r\u0105. Na g\u0142owie czapka. Na szyi szeroki naszyjnik. R\u00f3wnie\u017c wykonana z ko\u017al\u0119cej sk\u00f3ry. W jednej d\u0142oni trzyma kawa\u0142ek drewna, kt\u00f3remu wcze\u015bniej nada\u0142 form\u0119 antylopy. Drug\u0105 r\u0119k\u0105 trzyma kawa\u0142ek metalu, kt\u00f3ry na przemian wk\u0142ada do ogniska i przyk\u0142ada do figurki przypalaj\u0105c j\u0105. Obserwuj\u0105c jego nie\u015bpieszne ruchy widzimy jak powstaje oryks. Przed nim stoi kilka gotowych figurek.
– Jego ojciec nauczy\u0142 go jak radzi\u0107 sobie z drewnem. Jak zrobi\u0107 pojemnik na mleko, albo mis\u0119. On rozwin\u0105\u0142 t\u0119 sztuk\u0119 i teraz robi te\u017c inne rzeczy.

Nieopodal siedz\u0105 trzy kobiety.
– Kiedy m\u0119\u017cczy\u017ani pracuj\u0105, kobiety te\u017c maj\u0105 swoje zaj\u0119cia.
Pierwsza z kobiet jedn\u0105 nog\u0119 ma wyprostowan\u0105. O du\u017cy palec od nogi zaczepiony jest nitka. A przynajmniej tak si\u0119 Kud\u0142atej wydaje.
– Ta kobieta zaplata sznurek. Wykorzystuje w tym celu opakowanie po m\u0105ce.
W lokalnych sklepach sypkie produkty typu ry\u017c, br\u0105zowy cukier, m\u0105ka kukurydziana, nie s\u0105 sprzedawane w plastikowych workach, ale w opakowaniach wykonanych z plecionej tkaniny. Kobieta najpierw uwalnia z tkaniny ka\u017cd\u0105 nitk\u0119, potem \u0142\u0105czy kilka z nich i roluje tworz\u0105c sznurek.
Druga z kobiet trzyma w d\u0142oniach mokr\u0105 sk\u00f3r\u0119 kozy. Jedn\u0105 r\u0119k\u0105 przytrzymuje brzeg sk\u00f3ry, a drug\u0105 go naci\u0105ga. Powtarza ten ruch wielokrotnie i cierpliwie. Dzi\u0119ki tym wysi\u0142kom powoli powstaje falbanka. Taka sama jak\u0105 dziewczynki nosz\u0105 os\u0142aniaj\u0105c (a mo\u017ce raczej ozdabiaj\u0105c) po\u015bladki.
– Po wypatroszeniu zwierz\u0119cia sk\u00f3r\u0119 trzeba kilka dni moczy\u0107 w wodzie, \u017ceby zmi\u0119k\u0142a. W\u00f3wczas \u0142atwiej nada\u0107 jej po\u017c\u0105dany kszta\u0142t.
Trzecia z kobiet karmi piersi\u0105 bobasa. Odsun\u0119\u0142a zdobi\u0105cy je \u0142a\u0144cuszek i czule ko\u0142ysze malucha, gdy ten \u0142apczywie ssie mleko. Do pracuj\u0105cych kobiet co jaki\u015b czas podchodz\u0105 dzieci, odsuwaj\u0105 \u0142okie\u0107, albo inn\u0105 przeszkod\u0119, usi\u0142uj\u0105c dosta\u0107 si\u0119 do cycka na kilka \u0142yk\u00f3w i po chwili odchodz\u0105. Zupe\u0142nie im nie przeszkadza wszechobecny kurz i py\u0142, kt\u00f3rym mama jest ca\u0142kowicie pokryta.

– A tu mamy wsp\u00f3ln\u0105 kuchni\u0119 – gestem George wskazuje drewnian\u0105 wiat\u0119. Cztery ga\u0142\u0119zie i daszek, na kt\u00f3rym jest spichlerz – w\u0142a\u015bnie trwa przygotowywanie posi\u0142ku.
W cieniu wiaty pierwsza z kobiet kl\u0119czy na kolanach przed du\u017cym, p\u0142askim kamieniem. Obok kamienia le\u017cy pleciony koszyk, a w nim ziarna kukurydzy. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich jest \u017c\u00f3\u0142ta, a cz\u0119\u015b\u0107 br\u0105zowo-czerwona. Bierze gar\u015b\u0107 kukurydzy i mniejszym kamieniem rozbija j\u0105 na mniejsze kawa\u0142ki. Druga z kobieta bierze wst\u0119pnie rozdrobnion\u0105 kukurydz\u0119 i – r\u00f3wnie\u017c kamieniem o kamie\u0144 – trze j\u0105 na m\u0105k\u0119. W miar\u0119 jak dzi\u0119ki jej wysi\u0142kom m\u0105ka gromadzi si\u0119 na kamieniu, zsypuje go do kolejnego koszyka.
– To b\u0119dzie papie<\/em> – mieli\u015bcie ju\u017c okazj\u0119 spr\u00f3bowa\u0107? Jeszcze nie? To jedno z tradycyjnych da\u0144 w Namibii. M\u0105k\u0119 kukurydzian\u0105 miesza si\u0119 z gor\u0105c\u0105 wod\u0105 i szczypt\u0105 soli, a\u017c zg\u0119stnieje. Mo\u017cna to potem poda\u0107 z mlekiem, kozim albo krowim, albo z mi\u0119sem.
– I ta jedna miska m\u0105ki starczy by dla wszystkich przygotowa\u0107 kolacj\u0119? – Kud\u0142ata jest autentycznie zaskoczona.
– Tak – przewodnik jest zaskoczony bardziej.<\/p>\n\n\n\n

Dochodzimy do chaty wodza. Ta chata jest wyra\u017anie wi\u0119ksza od pozosta\u0142ych. I r\u00f3wnie\u017c ma dodatkowe ogrodzenie i dach ze s\u0142omy. W jej pobli\u017cu le\u017cy ha\u0142da ziemi. Jedna kobieta rozrabia j\u0105 r\u0119koma z wod\u0105, a druga od razu aplikuje przygotowan\u0105 mieszank\u0119 na \u015bcian\u0119 nieopodal wej\u015bcia. \u015awie\u017co na\u0142o\u017cona warstwa wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 zdecydowanie ciemniejsz\u0105 barw\u0105.
– Czy kt\u00f3ra\u015b z nich to pierwsza dama? – dopytuje Kud\u0142ata.
– Nie – \u015bmieje si\u0119 George – pierwsz\u0105 dam\u0119 spotkali\u015bcie wcze\u015bniej. Pod tamtym drzewem – wskazuje kierunek d\u0142oni\u0105.
– Jak wejdziemy do \u015brodka to kobiety poka\u017c\u0105 Wam jak dbaj\u0105 o higien\u0119.
– A nie przekroczymy linii \u015bwi\u0119tego ognia? – Kud\u0142ata przypomina sobie ostrze\u017cenie.
– Ono ju\u017c Was nie obowi\u0105zuje, bo ju\u017c przywitali\u015bcie si\u0119 z mieszka\u0144cami wioski. A za chwil\u0119 wejdziecie do chaty wodza.
Ka\u017cdej napotkanej osobie dzi\u0119kowali\u015bmy za mo\u017cliwo\u015b\u0107 spotkania i pokazywali\u015bmy zrobione zdj\u0119cia powoduj\u0105c prawdziwe salwy \u015bmiechu. \u015amieszy\u0142y ich ich w\u0142asne miny, oczy zmru\u017cone od s\u0142o\u0144ca albo zmarszczony nos podobnie jak nasze pr\u00f3by, gdy usi\u0142owali\u015bmy m\u00f3wi\u0107 – a raczej powtarza\u0107 s\u0142owa – w ich j\u0119zyku. Jedno s\u0142owo, jak wsz\u0119dzie na \u015bwiecie, mia\u0142o magiczn\u0105 moc. „Okuhepa<\/em>” – czyli „dzi\u0119kuj\u0119”. By\u0142o wyra\u017ceniem wdzi\u0119czno\u015bci podsumowuj\u0105cym kilka wsp\u00f3lnie sp\u0119dzonych chwil i nadziej\u0105 na powt\u00f3rk\u0119 w przysz\u0142o\u015bci.
– Tylko uwa\u017cajcie na g\u0142owy przy wej\u015bciu.

W \u015brodku panuje p\u00f3\u0142mrok. Jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em \u015bwiat\u0142a s\u0105 drzwi. Jest zaskakuj\u0105co ch\u0142odno. Du\u017ca sk\u00f3ra krowy jest przygotowana by\u015bmy na niej usiedli.
M\u0142oda dziewczyna \u015bciera czerwony kamie\u0144 na proszek. To ochra. W pojemniku obok ma ju\u017c przygotowan\u0105 mieszank\u0119 ochry z jak\u0105\u015b past\u0119. Gotowe mazid\u0142o dok\u0142adnie wciera sobie w sk\u00f3r\u0119. Kolejno na nogi, na brzuch, piersi, dekolt i twarz. Jej sk\u00f3ra natychmiast nabiera bardziej intensywnego rudego odcienia. Podobnie naszyjniki i bransoletki, kt\u00f3re ma na sobie.
– Kobiety jak wiecie nak\u0142adaj\u0105 ochr\u0119 by chroni\u0107 sk\u00f3r\u0119 przed ostrym s\u0142o\u0144cem.
– A m\u0119\u017cczy\u017ani? Jakie stosuj\u0105 metody?
– Te\u017c ochr\u0119. Ale w mniejszej ilo\u015bci.

Druga z kobiet rozgniata na kamieniu kawa\u0142ki jakiego\u015b drewna i suszone zio\u0142a. Po chwili dodaje do nich \u017car przyniesiony z ogniska. Ca\u0142o\u015b\u0107 zaczyna si\u0119 intensywnie dymi\u0107. Przyjemny zapach wype\u0142nia ca\u0142\u0105 chat\u0119.
– Dwa razy dziennie, rano i wieczorem, kobiety okadzaj\u0105 si\u0119 dymem by \u0142adnie pachnie\u0107.
Dymi\u0105cy kamie\u0144 przekazywany jest kolejno mi\u0119dzy kobietami. Pozwalaj\u0105 mu wsi\u0105kn\u0105\u0107 przede wszystkim w podbr\u00f3dek i pod pachami. Ostro\u017cnie przy tej czynno\u015bci przytrzymuj\u0105 w\u0142osy.
Kapitan nachyla si\u0119 do ucha Kud\u0142atej:
– Po tym zabiegu rozpatruj\u0119 dzisiaj brak prysznica.
Odpowiada mu karc\u0105ce spojrzenie.<\/p>\n\n\n\n

W trakcie wizyty mieszka\u0144cy nam te\u017c zadaj\u0105 pytania.
Najcz\u0119\u015bciej chc\u0105 wiedzie\u0107 sk\u0105d jeste\u015bmy.
Ile mamy dzieci i dlaczego nie ma ich z nami.
Jak du\u017cy jest samolot, kt\u00f3rym przylecieli\u015bmy.
Ile os\u00f3b mo\u017ce pomie\u015bci\u0107.
Jak d\u0142ugo leci.
A skoro tak d\u0142ugo, to czy s\u0105 w nim \u0142azienki oraz czy jest w nim jedzenie.

– Na koniec mieszka\u0144cy chcieliby dla Was zata\u0144czy\u0107, \u017ceby Wasze serca by\u0142y szcz\u0119\u015bliwe.
Kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani staj\u0105 w p\u00f3\u0142kolu w cieniu drzew. Kobiety po jednej stronie, m\u0119\u017cczy\u017ani po drugiej. Jedna z kobiet ma bobasa przywi\u0105zanego kawa\u0142kiem sk\u00f3ry do plec\u00f3w. Kilkoro dzieci z wioski rownie\u017c podchodzi, ale niezbyt blisko.
Kobiety zaczynaj\u0105 nuci\u0107 jak\u0105\u015b piosenk\u0119 i klaska\u0107. Pocz\u0105tkowo cicho, potem coraz g\u0142o\u015bniej. W miar\u0119 jak intensywno\u015b\u0107 \u015bpiewu wzrasta, wzrasta te\u017c szybko\u015b\u0107 klaskania. Coraz mocniej, coraz g\u0142o\u015bniej. Przy klaskaniu tupi\u0105 i pochylaj\u0105 cia\u0142a do przodu.
Jeden z m\u0119\u017cczyzn decyduje si\u0119 oderwa\u0107 z p\u00f3\u0142kola. Tupi\u0105c wchodzi do \u015brodka. Jego sanda\u0142y uderzaj\u0105ce o ziemi\u0119 unosz\u0105 mas\u0119 kurzu. Macha r\u0119koma tworz\u0105c nimi okr\u0119gi. Po chwili tym samym tanecznym krokiem wraca na poprzednie miejsce, a miejsce w \u015brodku zajmuje jedna z kobiet. Te\u017c rytmicznie uderza stopami o ziemi\u0119 kr\u0119c\u0105c si\u0119 wok\u00f3\u0142 swojej osi.
\u015apiew narasta. Ta\u0144cz\u0105cy podryguj\u0105. Coraz wi\u0119cej os\u00f3b decyduje si\u0119 wej\u015b\u0107 do kr\u0119gu. Pozostali zach\u0119caj\u0105 tych, co jeszcze nie podj\u0119li tej decyzji klaszcz\u0105c coraz mocniej i mocniej.
Po chwili zapada cisza. Oddechy s\u0105 przyspieszone. Sk\u00f3ra b\u0142yszczy od potu.

Wracamy na kemping. George odprowadza nas do auta. Idealna okazja na dodatkowe pytania.
– Czy Himba chodz\u0105 do szko\u0142y?
Kud\u0142ata wspomina dwie dziewczynki mijane przy drodze. Zachowywa\u0142y si\u0119 jak dwie kumpelki. Jedna w tradycyjnej sp\u00f3dniczce Himba z warkoczykami. Druga w tshircie i kr\u00f3tkiej sp\u00f3dniczce. Sk\u00f3ra jednej by\u0142a ciemniejsza, drugiej ja\u015bniejsza. Obie bose. Obie u\u015bmiechni\u0119te. Obie pogr\u0105\u017cone w rozmowie ze sob\u0105.
– Chodz\u0105.
– Wszystkie?
– Nie, nie wszystkie. Kt\u00f3re\u015b musi zosta\u0107 i opiekowa\u0107 si\u0119 stadem zwierz\u0105t podczas wypasu.
– I w\u00f3wczas si\u0119 zmieniaj\u0105.
– Nie. Te, kt\u00f3re chodz\u0105 do szko\u0142y, nie wypasaj\u0105 byd\u0142a.
Nasz przewodnik te\u017c nale\u017cy do plemienia Himba. Cho\u0107 nie nosi tradycyjnego stroju, a zwyk\u0142e granatowe spodnie i Tshirt w tym samym kolorze.
– A Ty masz rodze\u0144stwo?
– Tak, samych braci.
– A oni poszli do szko\u0142y?
– Tak. Wszyscy.
– I co teraz robi\u0105?
– Jeden pracuje w Windhoek, a drugi jest policjantem. Pozostali jeszcze si\u0119 ucz\u0105. Jeden b\u0119dzie nauczycielem – duma w jego g\u0142osie jest doskonale s\u0142yszalna.
– I wr\u00f3ci uczy\u0107 do Waszej wioski?
– Mo\u017ce …
– A czy kto\u015b z Himba mo\u017ce po\u015blubi\u0107 kogo\u015b z innego plemienia?
– Mo\u017ce i tak si\u0119 czasem dzieje.
– A jak m\u0142odzi ludzie si\u0119 poznaj\u0105? Gdzie mog\u0105 spotka\u0107 swoje przysz\u0142e po\u0142owy?
– R\u00f3\u017cnie. Najcz\u0119\u015bciej m\u0119\u017cczy\u017ani wybieraj\u0105 si\u0119 do pobliskich wiosek, pukaj\u0105 do dom\u00f3w i szukaj\u0105 dziewcz\u0105t.
– I ju\u017c? Jedna rozmowa decyduje o przysz\u0142o\u015bci?
– Tak si\u0119 zdarza.
– No dobrze, a je\u015bli potem si\u0119 oka\u017ce, \u017ce ta rozmowa nie by\u0142a wystarczaj\u0105ca i parze si\u0119 nie uk\u0142ada. Czy mog\u0105 si\u0119 rozwie\u015b\u0107?
– Mog\u0105.
– A gdyby w mi\u0119dzyczasie pojawi\u0142y si\u0119 dzieci, to co w\u00f3wczas?
– Zamieszkaj\u0105 albo z mam\u0105, albo z tat\u0105.
– A Himba mo\u017ce ponownie wyj\u015b\u0107 za m\u0105\u017c albo si\u0119 o\u017ceni\u0107?
– Oczywi\u015bcie.
Z tej perspektywy wszystkie problemy wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 takie proste. Nie wiadomo tylko, czy odpowiedzi to ca\u0142kowita prawda. Czy prawda, ale jedynie cz\u0119\u015bciowa.
– George to twoje prawdziwe imi\u0119?
– Nie, to imi\u0119 ze szko\u0142y. Imi\u0119 ze \u015bwi\u0119tego ognia to Raurovandu co znaczy „Nikt nie mo\u017ce zmieni\u0107 \u015bwiata<\/em>„.
– Imi\u0119 ze \u015bwi\u0119tego ognia?
– Gdy rodzi si\u0119 dziecko, nie dostaje imienia od razu. Dopiero po 3-4 miesi\u0105cach przedstawia si\u0119 je przodkom przy \u015bwi\u0119tym ogniu. Rozmawia z nimi w\u00f3dz. Opowiada o dziecku. I to przodkowie nadaj\u0105 im imi\u0119. Czasem to jest dos\u0142owne imi\u0119, np. „gruba kobieta”, a czasem nie.
– A o czym jeszcze decyduj\u0105 przodkowie?
– Codziennie wieczorem w\u00f3dz siada przy \u015bwi\u0119tym ogniu i opowiada co wydarzy\u0142o si\u0119 w wiosce. Co jest potrzebne. I prosi ich o spe\u0142nienie pr\u00f3\u015bb.
– Czyli to taki rodzaj modlitwy?
– Tak.
– I wszyscy mog\u0105 si\u0119 w ten spos\u00f3b modli\u0107?
– Nie. Reszta w tym czasie siedzi dooko\u0142a i s\u0142ucha. Tylko w\u00f3dz mo\u017ce z nimi rozmawia\u0107. Wierzymy w boga, ale rozmawiamy wy\u0142\u0105cznie przez przodk\u00f3w. Nigdy bezpo\u015brednio.
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

– Czy na podstawie stroju mo\u017cna pozna\u0107, czy kobieta jest zam\u0119\u017cna?
\n– Obecnie ju\u017c nie. Trzeba zapyta\u0107 – przewodnik u\u015bmiecha si\u0119 figlarnie – Ale mo\u017cna pozna\u0107 ile maj\u0105 dzieci.<\/p>\n\t\t

\n\t\t\tread<\/span><\/path><\/g><\/svg><\/a>\n\t\t<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":2470,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"spay_email":""},"categories":[73,2],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/WhatsApp-Image-2026-01-18-at-15.53.17.jpeg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2455"}],"collection":[{"href":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2455"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2455\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2590,"href":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2455\/revisions\/2590"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2470"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2455"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2455"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatkudlatej.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2455"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}